जीवनमा सफलता प्राप्त गर्ने सबै मानिस सुविधासम्पन्न परिवारबाट आएका हुँदैनन्। कतिपयले अभाव, पीडा र जिम्मेवारीकै बीच आफ्नो भविष्य निर्माण गर्छन् र अन्ततः अरू हजारौँ मानिसका लागि प्रेरणाको स्रोत बन्छन्। प्युठानको एउटा सामान्य गाउँमा जन्मिएका मनोज कुमार केसी त्यस्तै व्यक्तित्व हुन्, जसको जीवनयात्राले संघर्ष, अनुशासन, शिक्षा र नेतृत्वको वास्तविक अर्थ बुझाउँछ।
आज उहाँ दाङस्थित ज्ञानज्योति फाउन्डेसनमा भाइस प्रिन्सिपलका रूपमा कार्यरत रहँदै हजारौँ विद्यार्थीको शैक्षिक यात्रासँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिनुभएको छ। तर यो स्थानमा पुग्न उहाँले पार गर्नुभएको यात्रा सहज थिएन। भैँसी दुने, घाँस काट्ने, घरको जिम्मेवारी सम्हाल्दै विद्यालय पुग्ने एउटा किशोरदेखि हजारौँ विद्यार्थीको भविष्य निर्माणमा योगदान पुर्याउने शैक्षिक नेतृत्वकर्तासम्मको उहाँको यात्रा संघर्ष, धैर्य र निरन्तर मेहनतको कथा हो।
अभावमै सुरु भएको बाल्यकाल
वि.सं. २०३६ साल फागुन ३ गते प्युठान जिल्लाको माउली गाउँमा जन्मिनुभएका मनोज कुमार केसीको बाल्यकाल अभाव र जिम्मेवारीका बीच बित्यो। बुवाले दोस्रो विवाह गरेपछि आमा र तीन भाइबहिनीको जिम्मेवारी जेठो छोराका रूपमा उहाँकै काँधमा आयो। आर्थिक अवस्था कमजोर थियो। परिवार धान्नु, भाइबहिनीको हेरचाह गर्नु र आफ्नै पढाइलाई निरन्तरता दिनु उहाँका लागि दैनिक चुनौती थियो।
उहाँले प्रारम्भिक शिक्षा महेन्द्र निम्न माध्यमिक विद्यालयबाट सुरु गर्नुभयो। त्यसपछि गौमुखी माध्यमिक विद्यालयमा कक्षा ७ देखि १० सम्म अध्ययन गर्नुभयो। विद्यालय जानुअघि भैँसी दुने, घाँस काट्ने, दाउरा र घाँसको जोहो गर्ने तथा घरका काम सकाउने उहाँको नियमित दिनचर्या थियो। कठिन परिस्थितिका बीच पनि पढाइप्रतिको लगाव भने कहिल्यै कमजोर भएन।
त्यसैको परिणामस्वरूप उहाँ कक्षा ७ मा विद्यालय प्रथम हुनुभयो। त्यसपछि कक्षा ८, ९ र १० मा लगातार प्रथम भएपछि विद्यालयले उहाँको सम्पूर्ण शैक्षिक शुल्क निःशुल्क गरिदियो। कहिले मामाघर बसेर, कहिले आफ्नै घरको अभावसँग जुध्दै उहाँले अध्ययनलाई निरन्तरता दिनुभयो। स्वास्थ्य क्षेत्रमा कार्यरत आमाको अथक संघर्षले पनि उहाँलाई शिक्षाबाट कहिल्यै पछि हट्न दिएन।
काठमाडौंका वर्ष : पढाइ, रोजगारी र परिवारको जिम्मेवारी
एसएलसी उत्तीर्ण गरेपछि आफन्त र शुभेच्छुकहरूको सहयोगमा उहाँ काठमाडौं पुग्नुभयो। पाटन बहुमुखी क्याम्पसमा व्यवस्थापन (Commerce) अध्ययन सुरु गर्नुभयो। आर्थिक अवस्था सहज नभएकाले पढाइसँगै रोजगारी पनि गर्नुभयो। केही समय भक्तपुरमा आफन्तसँग बसेर संघर्षपूर्ण जीवन बिताउनुभयो।
स्नातक (BBS) अध्ययनका क्रममा उहाँले ट्युसन पढाउन सुरु गर्नुभयो। त्यही आम्दानीबाट आफ्नै पढाइ मात्र होइन, भाइबहिनीहरूको शिक्षाको जिम्मेवारी पनि पूरा गर्नुभयो। पछि स्नातकोत्तर तहसम्म अध्ययन पूरा गर्दै शिक्षालाई आफ्नो जीवनको स्थायी आधार बनाउनुभयो।
वि.सं. २०५३ देखि २०६६ सालसम्म काठमाडौंमा बिताएका वर्षहरू उहाँका लागि आत्मनिर्भरता, संघर्ष र भविष्य निर्माणका वर्ष बने। यही अवधिमा उहाँले पढ्नुभयो, काम गर्नुभयो, परिवारलाई सम्हाल्नुभयो र जीवनको स्पष्ट लक्ष्य तय गर्नुभयो।
विवाह र दाङ फर्किएपछिको नयाँ अध्याय
वि.सं. २०६५ सालमा उहाँले विवाह गर्नुभयो। त्यसपछि परिवारको जिम्मेवारी अझ बढ्यो। केही महिनापछि उहाँ दाङ फर्किनुभयो। ज्ञानज्योति फाउन्डेसनका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत सुरेन्द्र जिसीसँग एउटै मोटरसाइकलमा काठमाडौंबाट दाङ फर्किएको त्यो यात्रा उहाँको जीवनको नयाँ अध्यायको सुरुवात बन्यो। त्यो केवल स्थान परिवर्तन थिएन, शिक्षामार्फत समाज परिवर्तन गर्ने संकल्पको यात्रा पनि थियो।
दाङ आइपुग्दा ज्ञानज्योतिको व्यवस्थापन संकायमा जम्मा १६ जना विद्यार्थी मात्र थिए। सीमित स्रोत, सीमित पूर्वाधार र अनेक चुनौतीका बीच उहाँले अनुशासित व्यवस्थापन, गुणस्तरीय शिक्षण र दीर्घकालीन दृष्टिकोणलाई प्राथमिकता दिनुभयो। निरन्तर प्रयाससँगै व्यवस्थापन संकाय विस्तार हुँदै आज ४२ वटा सेक्सनसम्म पुगेको छ।
शिक्षामार्फत नेतृत्व
हाल मनोज कुमार केसी ज्ञानज्योति फाउन्डेसनका भाइस प्रिन्सिपलका रूपमा कार्यरत हुनुहुन्छ। उहाँको प्रत्यक्ष नेतृत्वमा हजारौँ विद्यार्थी अध्ययन गरिरहेका छन्। संस्थामा विद्यालय, प्लस टु र स्नातक तहमा अध्ययनरत विद्यार्थीलाई गुणस्तरीय शिक्षा उपलब्ध गराउने उद्देश्यका साथ विभिन्न शैक्षिक कार्यक्रम सञ्चालन भइरहेका छन्। BBA, BBS, BCA, B.Sc. तथा BSc CSIT लगायतका कार्यक्रमले दाङ तथा राप्ती क्षेत्रका विद्यार्थीलाई आफ्नै क्षेत्रमा उच्च शिक्षा अध्ययन गर्ने अवसर प्रदान गरेका छन्।
दुई दशकभन्दा बढी समयदेखि व्यवस्थापन शिक्षामा सक्रिय उहाँलाई विद्यार्थीहरूले अनुशासित शिक्षक, कुशल व्यवस्थापक, प्रेरणादायी प्रशिक्षक र जीवनमार्गदर्शकका रूपमा सम्झन्छन्। उहाँसँग अध्ययन गरेका धेरै विद्यार्थी आज नेपाल तथा विदेशका सरकारी, निजी, बैंकिङ, सूचना प्रविधि, उद्यमशीलता तथा अन्य व्यावसायिक क्षेत्रमा कार्यरत छन्।
संघर्षबाट बनेको प्रेरणा
मनोज कुमार केसीको जीवनले एउटा स्पष्ट सन्देश दिन्छ—परिस्थितिले संघर्ष दिन सक्छ, तर सफलताको उचाइ मेहनत, अनुशासन, निरन्तर सिकाइ र शिक्षाप्रतिको विश्वासले निर्धारण गर्छ।
भैँसी दुने, घाँस काट्ने र अभावसँग जुध्दै विद्यालय जाने एउटा बालक आज हजारौँ विद्यार्थीको भविष्य निर्माणमा समर्पित शैक्षिक नेतृत्वकर्ताका रूपमा स्थापित हुनुभएको छ।
उहाँको जीवनयात्रा केवल व्यक्तिगत सफलताको कथा होइन; यो संघर्षसँग हार नमान्ने युवाका लागि प्रेरणा, अभिभावकका लागि आशा, शिक्षकका लागि समर्पण र शिक्षामार्फत समाज परिवर्तन गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वासको जीवन्त उदाहरण पनि हो।
प्युठानको एउटा सामान्य गाउँबाट सुरु भएको यात्रा आज हजारौँ विद्यार्थीको सपना, भविष्य र सफलतासँग जोडिएको छ। यही कारण मनोज कुमार केसीको जीवनकथा केवल एउटा व्यक्तिको जीवनी होइन, शिक्षाको शक्तिमाथि विश्वास गर्ने हरेक पुस्ताका लागि प्रेरणाको दस्तावेज बनेको छ।
